Film en Foto

Veel docenten mopperen dat ze nu helemaal geen foto’s en filmpjes meer mogen delen.
Weet je dat die regel helemaal niet nieuw is?
De wet op portretrecht bestaat al sinds 1917. Wanneer je foto’s maakt in opdracht (bijvoorbeeld de schoolfotograaf) moet je toestemming vragen om ze te mogen publiceren.
Ook bij filmpjes geldt die regel.

Wanneer het gaat om ‘openbare ruimtes’ en nieuwsgaring is het begrip iets ruimer te nemen.
Kennisnet publiceerde daarover een aantal artikelen.

Hier 9 aandachtspunten en regels als het gaat over foto’s en video’s en het gebruik ervan.

1. Een foto is een persoonsgegeven

Een foto waarop een leerling herkenbaar in beeld is, zegt iets over die leerling. Die foto is dan automatisch een persoonsgegeven. Omdat je van een foto ook ras, etniciteit en in sommige gevallen een geloof kan afleiden, zijn foto’s zelfs bijzondere persoonsgegevens. Wanneer het om foto’s van minderjarigen gaat, gaat het ook nog eens om een kwetsbare groep.

2. Wat is publiceren?

Publicatie is volgens de Autoriteit Persoonsgegevens niet alleen het delen van foto’s op social media, maar ook het delen van foto’s met andere personen dan de leerlingen die op de foto’s staan (of de ouders van die leerling). Denk bijvoorbeeld aan klassenfoto’s (daar staan meerdere leerlingen op) en het delen van foto’s via de interne website van de school.

3. Vraag altijd expliciete toestemming

Dit is erg belangrijk en altijd nodig als je op school foto’s van leerlingen wilt gebruiken. Toestemming moet je altijd expliciet vragen, aan de leerling zelf, of, als de leerling nog geen 16 jaar is, aan de ouders en de leerling. Toestemming vragen doe je met een toestemmingsformulier. Voor ouders moet het altijd duidelijk zijn waarvoor toestemming wordt gegeven. Zorg dat ouders weten wat ze kunnen verwachten als ze toestemming geven. Waar wordt de foto gepubliceerd? (Website school, nieuwsbrief, sociale media-kanalen van de school, schoolgids, etcetera).
Voor leerlingen onder de 16 jaar mag je zonder toestemming van de ouders geen foto’s van die leerling gebruiken in bijvoorbeeld de nieuwsbrief of op de website van de school. Als de ouders geen toestemming geven, mag je dus niet publiceren.

4. Vrijwillig

De toestemming moet in vrijheid worden gegeven. Ouders kunnen wel of geen toestemming geven. Geen toestemming geven mag altijd. Zorg daarom voor een vakje ‘nee’ op het toestemmingsformulier. Omdat toestemming vrijwillig moet zijn, kan je niet zomaar schoolactiviteiten organiseren waarbij ouders verplicht toestemming geven voor het gebruik van foto’s (anders mag hun kind niet aan die activiteit meedoen).

5. Toestemming intrekken

Ouders en leerlingen mogen áltijd de toestemming die ze hebben gegeven weer intrekken. Dit betekent dat je vanaf het moment van intrekking van de toestemming geen foto’s meer mag publiceren van die leerling. Foto’s die je eerder hebt gebruikt mét toestemming hoef je niet direct te verwijderen. Die foto’s heb je namelijk geplaatst mét toestemming van de ouders.
Als de ouders die foto’s willen laten verwijderen, dan kunnen ze dat apart vragen. Daarbij moet het verzoek wel redelijk zijn: als je net 5000 schoolgidsen heb laten drukken met de foto van hun kind op de voorkant, en je hebt daar van de ouders specifiek toestemming voor gekregen, hoef je die folders natuurlijk niet te laten vernietigen.

6. Jaarlijks toestemming vragen

Scholen gaan verschillend om met het vragen van toestemming. Het uitgangspunt is dat scholen jaarlijks toestemming vragen voor het gebruik van foto’s. Het is echter ook mogelijk om eenmalig toestemming te vragen aan de ouders bij de inschrijving. Het jaarlijks onder de aandacht brengen van ‘verlenen’ of ‘intrekken toestemming’ bij ouders is dan wel noodzakelijk (bijvoorbeeld in een brief of nieuwsbrief aan het begin van het nieuwe schooljaar).
Ook zijn er steeds meer softwareleveranciers die scholen hierbij helpen. Ouderportalen of leerlingvolgsystemen bieden vaak de mogelijkheid om toestemming te geven. Vraag dit na bij je schoolleiding.

7. Veilig opslaan en delen

Als je foto’s wilt delen met ouders, dan moet je ervoor zorgen dat foto’s beveiligd worden opgeslagen. Geef leerlingen en ouders een wachtwoord waarmee ze toegang krijgen tot een beveiligd deel van je website waar foto’s worden gedeeld. En natuurlijk mag je die leuke groepsfoto of fotocollage delen in je nieuwsbrief, zolang iedereen op de foto maar toestemming heeft gegeven. Als ouders de foto’s zelf delen die ze van het beveiligde deel van de schoolsite halen, dan is dat niet meer de verantwoordelijkheid van de school.

8. Ouders of journalisten die foto’s maken op school

Als school ben je alleen verantwoordelijk voor de foto’s die je zelf of in opdracht laat maken. Een leraar die bijvoorbeeld een Facebookpagina maakt en daar iedere dag leuke foto’s van de klas op plaatst: dat is de verantwoordelijkheid van de school.
De school is niet verantwoordelijk voor een ouder die tijdens het schoolfeest foto’s maakt en deze deelt via bijvoorbeeld Twitter. Hetzelfde geldt voor een journalist die foto’s komt maken op het schoolplein. De journalist heeft eigen journalistieke regels als het gaat om het publiceren van foto’s. De journalist is zelf verantwoordelijk voor het publiceren van zijn foto’s, maar dat betekent niet dat je niet meer hoeft na te denken. Als je weet dat er ouders zijn die geen toestemming hebben gegeven, dan hou je die kinderen uit de buurt van de persfotograaf. Of je laat de fotograaf weten dat ouders hun kind niet op de foto willen hebben.
Als school heb je ook een verantwoordelijkheid voor ouders die vrijwillig meehelpen. Ouders die als hulpouder meegaan op schoolreis, moeten ook weten dat zij niet zomaar foto’s van de kinderen in hun groepje mogen delen.

Wat kun je hierin doen als school:

  • verbied ouders om foto’s te delen;
  • vraag of ouders terughoudend kunnen zijn met het maken en delen van foto’s;
  • nodig ouders uit om de leukste foto’s die ze gemaakt hebben naar de leraar te sturen; de leraar kan dan de leukste foto’s selecteren en foto’s verwijderen van leerlingen waarvan ouders geen toestemming hebben gegeven.

9. Uitzondering: foto’s ter identificatie

Foto’s maken geen onderdeel uit van het onderwijs. Er is geen wet waarin staat dat je foto’s zomaar mag gebruiken. Daarom is er altijd toestemming nodig. De enige uitzondering is het gebruik van een pasfoto voor identificatie; hier is geen toestemming voor nodig. Denk aan het een foto in het leerlingadministratiesysteem of op een schoolpas.

[siteorigin_widget class=”SiteOrigin_Widget_Features_Widget”][/siteorigin_widget]

Kinderen vinden het toch wel fijn als ze een soort profielfoto hebben (bijvoorbeeld bij hun inlog op Chrome of Windows). Ga eens aan de slag met een Avatar.
(natuurlijk kun je ook een printscreen laten maken als ze een Avatar hebben gemaakt en deze bijsnijden).

Laat ze een avatar van zichzelf maken met bijvoorbeeld:

https://pixlr.com/express/
https://www.bitmoji.com/